Yazarlar
+ Yazar ol
+ Reklam ver
Türkiye'nin ilk ve tek sosyal içerikli kitap sitesi





Tek Parti Döneminde Edebî Sansüre Uğrayan Yazarlar ve Eserler

23 Mart 2017 08:08

Sansür! Her dönemde, her alanda karşı karşıya kaldığımız blokaj. Kısacası toplum adına vurulan bir ket vurma, bir ceza, bir engel. Önceden denetlenen ve uygun görülmediği gerekçesinin çok büyük olduğu eserlere yapılan cinayet! Bugün bile günümüzde halen sürdüğünü bilmek, görmek gerçekten acıdır. Bildiğiniz üzere bir yasaklar ülkesi olarak ben edebiyat alanında vurulan prangaları bir nebze olsun dile getirmek ve belki de unuttuğumuz ya da bilmediğimiz hadiseleri tekrar hatırlatmak istedim.

Çeyrek asır süren Tek Parti döneminde (1925-1950) kitaplar toplatılmış; yazarlar soruşturma ve kovuşturma geçirmiştir. Kimi işkence görüp yıllarca hapis yatmış, kimi yurt dışına sürülmüş, kimi de devlet eliyle öldürtülmüştür. Daha da hazini, Meşrutiyet'le birlikte kalktığı söylenen sansürün, Cumhuriyet'in siyasî aktörlerince bizzat uygulanmış olması.

Osmanlı Devleti'nde sansür güya Meşrutiyet'in ilanıyla kaldırılmıştı ama birkaç yıl içinde çok daha ağır bir şekilde geri dönecekti. Mütareke dönemi boyunca İstanbul basını İngiliz sansürüne tâbidir. Cumhuriyet dönemindeyse sansürün giderek sertleştiğini görürüz;

 

İstiklal Savaşı sonrası devlet Yüzellilikler'in ülkeye girişini yasaklar. Ünlü yazarlardan Refik Halit Karay'da yasaklı 150 kişiden biridir. Tek Parti yılları için o sivri diliyle “Geri geri ileri gittik” tabirini kullanan Refik Halit, Atatürk dönemi sansür psikolojisini, yıllar sonra yazdığı Bir Ömür Boyunca adlı kitabında anlatır.

 

Orhan Kemal, 3,5 yılını hapiste Nazım Hikmet'le birlikte geçirir. Çıktıktan sonra yazdığı Çöpçü, Arka Sokak ve Grev adlı öyküleri yüzünden yeniden başı belaya girer. “İtalya, Almanya bizden daha ileridir” dediği için yabancı rejimler ve komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle 5 yıl ağır hapis cezasına mahkûm edilir (1939).

 

Sait Faik Abasıyanık da Şahmerdan (1940) adlı kitabındaki “Çelme” başlıklı öyküsünde yöneticiye hakaret suçuyla sıkıyönetim mahkemesinde yargılanır. Yetmezmiş gibi Medar-ı Maişet Motoru adlı romanı 1944'te sıkıyönetimce toplatılır.

 

Yakup Kadri Karaosmanoğlu yaşlılık demlerinde yeğeni Murat Belge'ye ilginç bir itirafta bulunur: “Hayatımda ne yapmak istedimse hep tersini yapmak zorunda kaldım. Proust gibi bir yazar olmak isterdim ama Balzac gibi olmam gerekti.” Yakup Kadri siyaseten Mustafa Kemal çizgisindedir ve ömrü boyunca ona bağlı kalır. Ancak Belge'nin aktardığı anekdotlar, onun bile polis takibi altında yaşadığını gösteriyor.

 

Dönemi incelediğimizde birçok edebiyatçının büyükelçi olarak atandıklarını görürüz. Bu da tekin olmayan yazarların devlet kontrolünde tutulmak istendiğini gösteriyor.

 

Cahit Irgat'ın Rüzgarlarım Konuşuyor adlı şiir kitabının Komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle yasaklanır.

 

Necip Fazıl'ın çıkardığı Büyük Doğu dergisi, dinî ve siyasî yazılar nedeniyle defalarca kapatılır, kendisi de birçok kez tutuklanıp mahkûm edilir.

 

1946'da yayın hayatına başlayan ve Sabahattin ÂliAziz Nesin ve Rıfat Ilgaz'ın yazdığı haftalık mizah gazetesi Marko Paşa, toplama ve yasaklanma denilince akla gelenlerden.

 

 

Devlet eliyle öldürülen şair

Tek Parti döneminin en hoşnutsuz isimlerinden Sabahattin Âli, şiir ve hikâyeleri yüzünden defalarca tutuklanır, kitapları toplatılır. Dağ, Değirmen ve Rüzgar 15 Temmuz 1944'de, Sırça Köşk 7 Şubat 1948'de İsmet İnönü ve bakanların imzalarıyla yasaklanır. 1947'de Marko Paşa'da çıkan yazısı nedeniyle 3 ay hapis cezası alır. Çıkınca ülkeden kaçmaya çalışırken devlet eliyle, Ali Ertekin tarafından öldürülür.

 

Devlet eliyle öldürtülmeye çalışılan yazarlardan bir başkası da Nazım Hikmet'tir. Komünizm propagandası yaptığı suçlamasıyla kitapları toplatılır ve yıllarca hiçbir eserinin yayınına izin verilmez.

 

Kaynak: Derin Tarih


İçeriği beğendiysen paylaş, çünkü paylaşmak güzeldir :)

İçeriği beğendiysen paylaş, çünkü paylaşmak güzeldir :)

admin-profile/gokceturkkan.jpg
Gökçe Türkkan

ListeKitap Editörü


Siz de ListeKitap ta kendi içeriklerinizi yayınlayabilir
ve bir yazar profiline sahip olabilirsiniz. İletişim: yazar@listekitap.com

admin-profile/gokceturkkan.jpg
Gökçe Türkkan

ListeKitap Editörü


Siz de ListeKitap ta kendi içeriklerinizi yayınlayabilir
ve bir yazar profiline sahip olabilirsiniz. iletişim: yazar@listekitap.com

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın. Üye değilseniz Kayıt Olun

Behzat Ç.'nin Yazarı Emrah Serbes'ten 10 Alıntı

42.439 kez okundu 22 Ağustos 2016

Melankoli ve Yalnızlık Temalı 10 Film

22.768 kez okundu 11 Eylül 2015

Albert Einstein: Dünyayı Nasıl Görüyorum

7.236 kez okundu 19 Temmuz 2016

Sanat Ne Anlatır ? 6 Gizemli Yapıt ve Öyküleri

6.668 kez okundu 21 Eylül 2015

Bu Hafta Vizyona Girecek 6 Film

8.971 kez okundu 15 Aralık 2016

Liste Kitap Simyacı ile Youtube'da!

5.167 kez okundu 15 Eylül 2016

Cemal Süreya Şiirinde İkinci Yeni Motifleri

9.403 kez okundu 20 Eylül 2016


Bizi sosyal medyada takip edin

Arkadaşına Gönder

kalan süre
45% Complete
59 Dk